انجمن شاعران اهل بیت علیهما سلام

ای آنکه در کنار فرات آرمیده ای

نگاهی به قصیده ابن عرندس حلی - به قلم محسن رضوانی

نگاهی به قصیده ابن عرندس حلی - به قلم محسن رضوانی

عتبات که مشرف شدید ، اگر مجال و فرصتی بود سری هم به شهر حله بزنید. در خیابان مفتی ، محله‌ی جبران، مقبره ای با گنبدی سفید می‌بینید که یکی از چهره‌های برجسته‌ی شعر اهل بیت علیهم السلام در آن آرام گرفته است. شیخ صالح بن عبدالوهاب، مشهور به ابن عرندس حلی.

ادامه مطلب »

نزار قبانی کیست؟ - به قلم محسن رضوانی

نزار قبانی کیست؟ - به قلم محسن رضوانی

نزار قبانی کیست؟ - به قلم محسن رضوانی

نزار قبانی به عنوان شاعر اهل بیت شناخته شده نیست. او یک عاشقانه سرای تمام عیار است. او را شاعر زن لقب داده اند. جز در چند شعر معدود ،آن هم به صورت نمادین و گذرا، از اهل بیت علیهم السلام یادی نکرده است. یعنی درصد اشارات او به اهل بیت در اشعارش، رقم ناچیزی ست. دلیل انتخاب او تنها و تنها یکی از قصاید درخشان اوست که در ادامه خواهیم خواند.

ادامه مطلب »

یادداشت

مصادیق زیباشناسی در شعر هیئت - به قلم سید مهدی حسینی - قسمت دوم

مصادیق زیباشناسی در شعر هیئت - به قلم سید مهدی حسینی - قسمت دوم

بسم الله الرحمن الرحیم مصادیق زیباشناسی در شعر هیئت(بخش دوم) *بیان موسیقایی شامل دو وجه است: - توجه به ظرایف خاص زبانی و موسیقایی به گونه ای که رعایت تناسب میان آن، قابلیت شعر را برای اجرا دوچندان کند. نکته ای که به « خوش خوانی و خوش لهجگی» تعبیر شده و از ویژگی‌های خاص شعر حافظ است.(1) بسیاری از اشعار ولایی با همین قید خوش-آوائی و خوشخوانی از یکدیگر متمایز می‌شوند. - استفاده از عناصر موسیقی آفرین که بر مبنای اصل «تکرار» شکلها و فرمهای متفاوتی به اثر می‌بخشد؛ از جمله: - واج آرائی( تکرار واج) - رعایت اشتراک حروف (جناس، تضمین مزدوج، و...) - تناظر موسیقائی( موازنه، ترصیع) هم آه تو گشته بود بی پاسخ هم درد تو گشته بود بی درمان ( غلامرضا سازگار) - تکرار واژه آن مشک تیر خورده به دندان چنان گرفت انگار نیست زخمی و انگار هست دست از رود و چشمه ناله روان شد که آب آب! از سنگ و صخره ناله برآمد که دست، دست! (محمدسعید میرزائی/جرس فریاد می‌دارد، ص433) - تکرار مصراع - تکرار بیت باران بی شکیب غم از دیده تَرَش تصویر مرده ای است جهان در برابرش گاهی دلش مدینه و گاهی ست کربلا یک چشم اشک و کاسه خون چشم دیگرش وقت غروب جمعه رسیده ست و داغ دار فانوس اشکِ روشنش و یاد مادرش با خود مرور می‌کند از کوفه تا فدک از خانه ای که شعله گرفتند بر درش پشتِ درِ شکسته و میخ و... تنی کبود داغی فراهم از گل زیبای پرپرش با خود مرور می‌کند و بغض پشت بغض وا می‌شود به شِکوه لبان معطرش خورشید بی غروب جهان را که دیده ست خاشاک و سنگ و چوب بریزند بر سرش خورشید بی غروب جهان را که دیده ست با تازیانه سرخ شود روی دخترش خورشید بی غروب جهان را که دیده ست غارت برند خیمه و انگشت و خنجرش پامال اسب‌ها بشود تشنه و غریب یا قطعه قطعه پرچم نی‌ها شود سرش ... خورشید در غروب فرو رفت و خیمه ای می‌سوخت همچنان که «نی» و سوزِ دلبرش (مریم سقلاطونی ) در این شعر تکرار یک عبارت (با خود مرور می‌کند و...) و نیز یک مصراع( خورشید بی غروب جهان را که دیده ست ) کاملاً هدفمند و همراه با دلالت هنری است. با دریغ باید گفت، در شعر شاعران جوان و هیئتی سرا به این عنصر مهم و تأثیرگذار چندان توجه نمی‌شود و نمونه‌های درخشان و قابل توجه از این شگرد بیانی وجود ندارد. *بیان هنری و غیر مستقیم شامل: بیان کنایی، کاربرد کنایات مردمی، مرثیه غیر مستقیم، بیان وصفی، بیان تجسمی ، بازسازی هنری اولین ویژگی «بیان کنایی» این است که پوشیده و غیرمستقیم باشد. بیان کنایی مصداق‌های متفاوتی دارد و مهم‌ترین آن در شعر هیئت، کنایاتی ست که از زبان مردم گفته می‌شود. بطور مثال: لک زد دلم برای عمو گفتنت، بگو لک زد دلم چرا چه شده بی صدا شدی (حسن لطفی) (کنایه از لک زدن دل و آرایه تکرار – بیان عاطفی و غیرمستقیم ایجاد کرده است.) و یا: این اشک‌ها به پای شما آتشم زدند شکر خدا برای شما آتشم زدند( سیدحمید برقعی) (کنایه آتش زدن) ویا راستی هست به یاد دم چادر گفتی دختر من به تو چادر چقدر می‌آید(محمد سهرابی) (کنایه ای عامیانه و کاملاً مردمی) و یا خدا گواست که زهرا به مرگ رو انداخت ولی به سینه او مرگ دست رد می‌زد(رضا جعفری) کنایه باعث ارزش و والایی شعر است البته برخی مخالف این نظرند بویژه در «مرثیه کنائی». گفتنی ست، وظیفه شعر گزارش نیست. مرثیه مستقیم یک نوع گزارش است و این از ساحت شعر به دور است که شاعر یک موضوع تاریخی را به یک نقل ساده و روان و بدون هیچ یک از لایه‌های شعری مطرح کند. وقتی قرار است شعری گفته شود، باید با نگاه و کشف تازه باشد و حداقل یکی از لایه‌های هنری را داشته باشد. هریک از آرایه‌ها به گونه ای زبان را به بیان کنایی منجر خواهد کرد که می‌تواند بیان وصفی، تصویری و... باشد. این بیت به ظاهر هیچ آرایه ادبی ندارد: قاری من چرا نمی‌خوانی چه به روز لب تو آوردند(علی اکبر لطیفیان) بیان، مستقیم نیست و سوالی را مطرح می‌کند که در حقیقت همان «تداعی معانی» را در ذهن ایجاد می‌کند و دیگر نیازی به بازکردن مفهوم نیست. بیان کنایی لزوماً به معنی استفاده از آرایه کنایه نیست. هرچه بیان کلنجار در ذهن مخاطب ایجاد کند ارزش اثر پدید آمده بیشتر است. بخش زیادی از شعرها به جای ایجاد کلنجار، با هدف گریاندن سروده می‌شود. نباید در شعر،هدف صرفاً گریاندن مخاطب باشد بلکه می‌بایست کلنجاری در شعر ایجاد نمود تا گریه نتیجه این امر گردد. در این صورت روضه در ذهن ماندگارتر خواهد بود. از نمونه‌های دیگر بیان کنایی، «بیان وصفی» ست که در حقیقت یک پله بالاتر از مثال قبل است: بادها عطر خوش سیب تنش را بردند سوختند و خبر سوختنش را بردند(رضا جعفری) در «وصف» با عناصری روبرو هستیم که به شعر فضا می‌دهد مثل واژه "بردند" یا بعضی از واژه هایی که یکی از حواس پنجگانه را در ذهن مجسم می‌کنند. مثلا سیب تنش که شکل یا رنگ را در ذهن تصویر می‌کند. این عناصر از قبیل قیدها، ابعاد جغرافیایی، فعل‌های حرکتی و ..عناصر وصف را در شعر نمود می‌دهند و شعر را برجسته می‌کنند. پله بالاتر از آن «بیان تجسمی» ست. یعنی شاعر تصرفی در حقیقت ماجراکرده، کاری می‌کند که مخاطب دقیقاً تصویری را که او تصویر کرده، در ذهن خود مجسم می‌کند. امشب شب مبارک قدر است و من تورا بر روی دست خویش چو قرآن گرفته ام(غلامرضا سازگار) (تصویر لحظه ای که حضرت رقیه (س) سر پدر را به روی دست گرفته است، بازآفریده ذهن شاعراست) و یا: این لاله ای که بر سر مویش گره زدند سوغات کوفه است به جای گل سر است (علی اکبرلطیفیان) این بیت ، از نمونه‌های مرثیه کنایی ست که رنگ تصویر نیز گرفته است. بهترین نمونه‌های بیان کنایی و بیان هنری نمونه ای است که به یک بازسازی هنری برسد،یعنی نه گزارش باشد و نه فقط وصف یک ماجرا باشد و نه فقط تصویر آن. عبارتی را در نقدها بکار می‌بریم به نام "پیوند عینیت و ذهنیت" یعنی در عین حال که یک تصویر عینی از کربلا یا از هر حادثه ای آورده می‌شود، یک تصویر و یک واقعیت ذهنی هم برای مخاطب ساخته می‌شود. ذوالجناح دادخواهی بی سوار و بی لگام در بیابان‌ها رها می‌ماند اگر زینب نبود (فرید اصفهانی) هم تصویر از برگشتن ذوالجناح ترسیم کرده است و هم می‌گوید این دادخواهی و انتقام خون امام حسین علیه السلام در حقیقت بدون حضرت زینب سلام الله علیها تداوم پیدا نمی‌کرد. اما با تصویر بازگشت ذوالجناح ترسیم شده است که یک نوع بازسازی هنری است. پایان قسمت دوم (ادامه دارد...) -سید مهدی حسینی -

ادامه مطلب »