انجمن شاعران اهل بیت علیهما سلام
جلسه بررسی نظریه‌های رایج در نقد ادبی

صبح جمعه 17 اسفند ماه برگزار شد

جلسه بررسی نظریه‌های رایج در نقد ادبی

با حضور استاد امینی و استاد بیابانکی

صبح جمعه ١٧ اسفند یکی دیگر ازجلسات پربار نخستین گردهمایی انجمن های ادبی کشور با حضور استاد اسماعیل امینی و استاد سعید بیابانکی برگزار شد.

استاد بیابانکی با بیان عبارتی از دکتر موسوی گرمارودی کار منتقد را مثل یک کارآگاه معرفی کردند که پس از وقوع حادثه وارد می‌شود. منتقد نیز پس از آفرینش اثر ادبی وارد مسیر می شود و کارش بسیار هم سخت است. ما جایی پیشنهاد دادیم. حوزه نقد حوزه بسیار مهمی است به نحوی که من در جایی پیشنهاد دادم که ای کاش در کنار این همه شب شعر، شب نقد نیز برگزار شود.
بخشی از اینکه مردم از نقد فراری هستند طبیعی است زیرا در نقد نقاط ضعف و قوت هر دو گفته می‌شود و خب برخی از شنیدن نقاط ضعف خود ترس دارند. اما شاعران باید بدانند که نقد لازمه هر شاعری است به ویژه این احساس نیاز در شعر ولایی که ساحت مقدسی هست بیشتر است. اما متاسفانه برخی شاعران اثر خود را مقدس می دانند و نقد آن را بی احترامی قلمداد می‌کنند. 

استاد بیابانکی با بیان سختی های کار منتقد به این نکته اشاره کردند که گاهی منتقد شاعر نیز هست و گاهی شاعر نیست که در این میان به عقیده ایشان منتقدی که شاعر نباشد بهتر می تواند نقد کند. 

ایشان در ادامه سه ویژگی برای نقد بیان کردند:

١- دانش:
نه تنها در شعر بلکه در هر حوزه ای منتقد باید دانش کافی در آن حوزه را داشته باشد. منتقد شعر می‌بایست شعر ایران و جهان را بشناسد، جامعه شناس باشد، در حوزه شعر ولایی با تاریخ اسلام و شیعه آشنا باشدو... 

٢- تجربه:
منتقد می‌بایست تجربه حضور در محافل ادبی را داشته باشد. در انجمن ها گاهی پیر و جوان در کنار هم هستند و منتقد باید بداند چه شعری را چگونه نقد کند. 

٣-ذوق و سلیقه:
بدون شک نمی‌توان دو منتقد با سلیقه همسان پیدا کرد. یعنی قطعاً در نقد ادبی سلیقه دخیل است اما باید این سلیقه پرورش داده شود. 

استاد بیابانکی در ادامه از جای خالی مؤلفه‌ی «انصاف» در نقد سخن گفتند و حضور آن را بسیار لازم دانستند. ایشان در ادامه افزودند:
برخی در بی انصافی گوی سبقت را ربوده‌اند و بزرگان شعر را نیز به طرز بدی نقد کرده و شعرشان را خالی از زیبایی خوانده اند تا جایی که منتقدی سهراب سپهری را بچه بودای اشرافی توصیف کرده است. در مقابل دکتر محمد حقوقی را داریم که بسیار منصف بود و به عقیده بنده هر شاعری باید کتاب او که «شعر زمان ما» نام دارد را بخواند. 
البته گاهی نقد بی رحمانه لازم است. وقتی منتقدی با روحیات شاعری آشناست، در صورت نیاز باید نقد بی رحمانه کند تا شاعر دچار انحراف و گمراهی نشود. 

استاد بیابانکی در انتها از آفت رسانه گفتند که چه در تلویزیون و چه در شبکه های اجتماعی شاهد جلوه کردن آثار سخیفی هستیم که به عنوان معیار قرار می‌گیرند و مخاطب عام را به اشتباه می‌کشاند.

در بخش دوم جلسه صبح جمعه نوبت به استاد اسماعیل امینی رسید. استاد امینی این نکته را بیان کردند که ما در روزگاری به سر می بریم که شاهد سیالیت اصطلاحات هستیم و این اتفاق تنها در حوزه شعر نیست و در حوزه های دیگر نیز اصطلاحات غلط به کار می‌رود. کسی که می‌خواهد حرف دقیق بزند باید اصطلاحات را نیز دقیق به کار ببرد.
از کسی پرسیدم که آدم مذهبی کیست؟ چند ویژگی نام برد که هیچکدام پشتوانه روایی نداشند. سپس از زبان امیرالمؤمنین ویژگی های مومنین را برای او نام بردم. یا در جای دیگری شخصی داشت شخص مشهوری را نقد میکرد که فلانی انقلابی و مذهبی است اما پیراهنش را داخل شلوار می گذارد. سیالیت اصطلاحات در آخر به اینجا می‌رسد که معیارها متفاوت می‌شوند. 

ایشان در ادامه افزودند:
مشکل دیگر اشتراک اصطلاحات است. به عنوان مثال غلو در مسائل اعتقادی بد است و در شعر خوب است. اما متأسفانه گاهی منتقد مبنا را کلی می‌بیند و به طور کل غلو را رد می‌کند. به این بیت محتشم توجه کنید:

این ماهی فتاده به دریای خون که هست
زخم از ستاره بر تنش افزون حسین توست

این تعبیر غلو است و محال عقلی و علمی است اما چون غلو ادبی است بسیار زیبا و پسندیده است. 

متأسفانه گاهی دبیران انجمن های شعر ولایی محکوم می شوند به اینکه بینش آکادمیک نداشته و از علم روز عقب‌اند. اما مگر همه چیز در دانشگاه است؟ اگرچه باید تمام محافل ادبی اشراف علمی کامل در حوزه ادبیات داشته باشند. اما نکته حائز اهمیت این است که ما نبایدمحافل شعر ولایی را تبدیل به هیئت کنیم. اشک و روضه برای هیئت است و در محفل ادبی باید با نگاه نقد وارد شویم و شعر را الهام الهی و غیرقابل نقد نبینیم. 

استاد امینی با شرح شیوه های مختلف نقد از نقد بلاغی سخن گفتند. در این شیوه از نقد، شعر از لحاظ تطبیق کلام با مقتضای حال(تطبیق کلام با حال مؤلف و تطبیق کلام با حال مخاطب)، تطبیق کلام با مقتضای موضوع، تطبیق کلام با خود کلام مورد بررسی قرار می گیرد. 

ایشان همچنین از اشتباهات رایج در محافل ادبی سخن گفتند که باعث گمراهی شاعران می‌شوند و نمونه هایی را نیز مثال زدند که یکی از آن ها تعاریف اشتباه از حشو است. به عنوان مثال برخی من رفتم را حشو می‌دانند؛ در صورتی زبان رایج ماست و اصلا اشتباه نیست. یا به شاعران می‌گویند به زبان معیار شعر بنویس که این فاجعه است زیرا در اینصورت تکنیک های زبانی از بین می‌روند و تنوع سلایق بی معنی می شود. 

استاد امینی در پایان صحبت های خود از شاعران دعوت کردند که کتاب ( فرهنگ توصیفی نقد ) اثر خانم دکتر مدرس را مطالعه کنند.

جلسه با اقامه نماز جماعت به امامت حجت‌الاسلام جواد محمد زمانی پایان یافت.

تصاویر

نظرات

ارسال نظرات

وارد کردن نام و نام خانوادگی و پست الکترونیک اجباری می باشد.*

*